Phụ nữ là nhóm thiếu máu nhiều nhất. Và có một lý do khiến tình trạng này kéo dài: rất nhiều triệu chứng bị coi là bình thường.
Vì sao phụ nữ dễ thiếu máu hơn
Có mấy lý do cộng dồn:
- Mất máu đều đặn qua kinh nguyệt suốt vài chục năm.
- Thai kỳ — nhu cầu sắt tăng mạnh.
- Sinh nở — mất máu.
- Cho con bú.
- Các thai kỳ liên tiếp cách nhau ngắn.
- Chế độ ăn kiêng để giữ dáng.
Vấn đề lớn nhất: các yếu tố này chồng lên nhau qua nhiều năm mà kho sắt không có thời gian hồi phục.
Kinh nguyệt ra nhiều — vấn đề bị bình thường hoá
Đây là điểm quan trọng nhất của bài.
Rất nhiều phụ nữ ra máu nhiều bất thường mà không biết, vì:
- Họ chỉ có trải nghiệm của chính mình để so.
- Đây không phải chuyện thường được đem ra bàn.
- Được nghe từ nhỏ rằng "con gái ai chẳng vậy".
Các dấu hiệu gợi ý ra nhiều hơn bình thường
- Phải thay băng vệ sinh rất thường xuyên trong nhiều giờ liền.
- Phải dậy thay vào ban đêm.
- Ra cục máu đông lớn.
- Kỳ kinh kéo dài nhiều ngày.
- Thấm ra quần áo, ra ga giường.
- Phải dùng hai loại băng cùng lúc.
- Phải nghỉ học, nghỉ làm.
- Lên kế hoạch sinh hoạt xoay quanh kỳ kinh.
Nếu có các dấu hiệu này — đây là lý do chính đáng để đi khám.
Không phải vì "chịu không nổi", mà vì ra máu nhiều kéo dài nhiều năm là con đường trực tiếp dẫn tới thiếu máu mạn tính — và bản thân nó cũng có thể do một nguyên nhân cần điều trị.
Nguyên nhân của kinh nguyệt ra nhiều
- U xơ tử cung.
- Polyp.
- Lạc nội mạc tử cung, bệnh tuyến cơ tử cung.
- Rối loạn nội tiết.
- Một số dụng cụ tránh thai.
- Rối loạn đông máu — đôi khi kinh nguyệt ra nhiều là dấu hiệu đầu tiên.
- Bệnh tuyến giáp.
Vì vậy khám không chỉ để chữa thiếu máu — mà còn để tìm nguyên nhân đằng sau.
Thiếu máu trong thai kỳ
Hai chuyện khác nhau
| Hiện tượng sinh lý | Thiếu máu thật |
|---|---|
| Thể tích huyết tương tăng nhiều hơn khối hồng cầu | Kho sắt thực sự cạn |
| Hemoglobin giảm nhẹ, là bình thường | Cần bổ sung và theo dõi |
| Không cần xử trí đặc biệt | Có thể ảnh hưởng mẹ và thai |
Phân biệt hai chuyện này là việc của bác sĩ dựa trên xét nghiệm — không tự đoán.
Vì sao cần chú ý
Thiếu máu trong thai kỳ có thể ảnh hưởng tới sức khoẻ của mẹ, khả năng chịu đựng mất máu khi sinh, và sự phát triển của thai.
Vì vậy: đi khám thai đúng lịch và làm xét nghiệm theo chỉ định.
Về việc bổ sung
- Theo hướng dẫn của bác sĩ sản khoa, không tự mua theo lời mách.
- Không tự tăng liều vì nghĩ "càng nhiều càng tốt".
- Nếu khó uống vì nghén hoặc táo bón — nói với bác sĩ để điều chỉnh, đừng tự bỏ.
Sau sinh — giai đoạn hay bị bỏ quên nhất
Đây là phần ít được nói tới nhất.
Sau sinh, người phụ nữ:
- Vừa mất máu khi sinh.
- Có kho sắt đã cạn sau thai kỳ.
- Thiếu ngủ nghiêm trọng.
- Đang cho con bú.
- Ăn uống thất thường.
Và mọi triệu chứng mệt mỏi đều bị quy cho việc chăm con.
Đây là lý do thiếu máu sau sinh hay bị bỏ sót trong nhiều tháng.
Khi nào nên đi xét nghiệm
- Mệt mỏi không cải thiện dù con đã ngủ ngon hơn.
- Hụt hơi khi làm việc nhẹ.
- Chóng mặt khi đứng dậy.
- Tim đập nhanh.
- Rụng tóc nhiều bất thường.
- Da xanh.
Một lần xét nghiệm công thức máu là đủ để biết — và nó có thể giải thích rất nhiều thứ.
Liên quan tới tâm trạng sau sinh
Thiếu máu gây mệt, khó tập trung, tâm trạng xuống — những triệu chứng chồng lấn với trầm cảm sau sinh.
Điều này không có nghĩa là trầm cảm sau sinh chỉ là thiếu máu.
Nhưng nó có nghĩa là: khi có các triệu chứng này, nên kiểm tra cả hai thay vì chỉ nghĩ tới một.
Tuổi tiền mãn kinh
Giai đoạn này kinh nguyệt hay trở nên thất thường và có thể ra nhiều hơn.
Nhiều người cho là chuyện đương nhiên của tuổi và chịu đựng.
Nhưng ra máu nhiều bất thường ở giai đoạn này vẫn cần được khám — vừa để xử lý thiếu máu, vừa để loại trừ các nguyên nhân cần điều trị.
Sau mãn kinh — điểm cần lưu ý đặc biệt
Đây là thay đổi quan trọng mà ít người biết.
Sau mãn kinh, phụ nữ không còn mất máu qua kinh nguyệt.
Nên nếu vẫn thiếu sắt — phải tìm nguyên nhân khác, thường là đường tiêu hoá.
Và một dấu hiệu luôn cần đi khám ngay: ra máu âm đạo sau khi đã mãn kinh.
Nói với bác sĩ thế nào
Nhiều phụ nữ ngại kể chi tiết về kinh nguyệt. Nhưng đây là thông tin bác sĩ cần.
Cách kể hữu ích:
- Bao nhiêu ngày một kỳ.
- Thay băng bao nhiêu lần một ngày vào ngày nhiều nhất.
- Có phải dậy ban đêm không.
- Có cục máu đông không.
- Có ảnh hưởng tới sinh hoạt không.
- Từ bao giờ thì thành như vậy.
Nếu ngại nói, có thể ghi ra giấy đưa bác sĩ đọc.
Điều đáng nhớ
Hai câu để nhớ:
"Con gái ai chẳng mệt" không phải là một chẩn đoán.
Và kinh nguyệt ra nhiều tới mức ảnh hưởng sinh hoạt không phải là điều phải chịu đựng — đó là lý do chính đáng để đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Thế nào là kinh nguyệt ra nhiều bất thường?
Các dấu hiệu gợi ý gồm phải thay băng rất thường xuyên, phải dậy thay ban đêm, ra cục máu đông lớn, kỳ kinh kéo dài, hoặc phải nghỉ học nghỉ làm vì kinh nguyệt.
Vì sao mang thai dễ thiếu máu?
Vì nhu cầu sắt tăng cao để tạo máu cho cả mẹ và thai, đồng thời thể tích huyết tương tăng làm chỉ số hemoglobin giảm một cách sinh lý. Hai yếu tố này chồng lên nhau.
Mệt mỏi kéo dài sau sinh có phải chỉ do chăm con không?
Không nhất thiết. Mất máu khi sinh cộng với kho sắt đã cạn trong thai kỳ khiến thiếu máu sau sinh khá phổ biến, nên mệt kéo dài nhiều tháng là lý do đáng đi xét nghiệm.
Phụ nữ đã mãn kinh mà thiếu sắt thì có gì đáng chú ý?
Đáng chú ý hơn, vì không còn nguyên nhân mất máu qua kinh nguyệt nữa. Trường hợp này bác sĩ thường sẽ tìm nguồn mất máu ở đường tiêu hoá.