Rất nhiều người muốn hiến máu nhưng không hiến vì những lo ngại không có cơ sở.
Bài này giải đáp từng cái.
Về hiến máu
1. "Hiến máu làm yếu đi"
Không đúng.
- Cơ thể tái tạo lại lượng máu đã hiến.
- Thể tích được bù lại nhanh, đặc biệt nếu uống đủ nước.
- Hồng cầu được sản xuất bù dần.
- Khoảng cách giữa hai lần hiến được quy định đủ để hồi phục hoàn toàn.
Mệt nhẹ trong một hai ngày là bình thường và không phải là "yếu đi".
Lưu ý duy nhất: hiến quá dày hơn quy định có thể dẫn tới thiếu sắt — nên tuân thủ khoảng cách.
2. "Hiến máu có thể bị lây bệnh"
Không đúng.
- Mọi dụng cụ tiếp xúc với máu đều dùng một lần rồi bỏ.
- Kim, dây, túi — tất cả đều vô trùng và mới.
- Không có dụng cụ nào dùng lại giữa hai người.
Đây là hiểu nhầm khiến rất nhiều người ngại hiến — và nó hoàn toàn không có cơ sở.
3. "Phụ nữ không nên hiến máu"
Không đúng.
Phụ nữ hiến máu bình thường, chỉ có một số lưu ý:
- Khoảng cách giữa hai lần có thể khác nam giới.
- Nên chú ý hơn tới lượng sắt của mình — vì đã mất máu qua kinh nguyệt.
- Không hiến khi mang thai hoặc cho con bú.
- Nên ăn đủ thực phẩm giàu sắt.
Phụ nữ hiến máu thường xuyên nên hỏi bác sĩ về việc kiểm tra ferritin định kỳ.
4. "Người gầy không hiến được"
Không hẳn.
Có tiêu chuẩn về cân nặng tối thiểu, nhưng đó là một mức cụ thể chứ không phải "phải béo".
Cứ tới điểm hiến máu và để họ kiểm tra — mất vài phút là biết.
5. "Hiến máu làm tăng cân"
Không đúng.
Nếu có tăng cân thì do ăn bù nhiều hơn sau đó, không phải do bản thân việc hiến.
6. "Đang uống thuốc thì không hiến được"
Tuỳ thuốc.
Một số thuốc không ảnh hưởng, một số cần hoãn.
Cách đúng: khai báo đầy đủ và để nhân viên y tế quyết định — đừng tự loại mình ra.
7. "Hiến máu phải nhịn ăn"
Sai hoàn toàn — và đây là hiểu nhầm nguy hiểm.
Ngược lại:
- Phải ăn nhẹ trước khi đi.
- Đi bụng đói dễ bị choáng.
- Chỉ nên tránh đồ nhiều dầu mỡ vì làm huyết tương đục.
Nhiều người bị choáng khi hiến máu chính vì hiểu nhầm này.
8. "Người cao tuổi không hiến được"
Có giới hạn tuổi theo quy định, nhưng giới hạn này rộng hơn nhiều người nghĩ.
Nên hỏi tại điểm hiến máu thay vì tự cho là mình quá tuổi.
9. "Hiến máu mất thời gian cả ngày"
Không đúng.
Việc lấy máu không lâu. Cả quy trình gồm đăng ký, khám sàng lọc và nghỉ ngơi thì lâu hơn nhưng vẫn chỉ trong một buổi.
10. "Hiến máu thì cần được bồi bổ đặc biệt"
Không cần gì đặc biệt. Chỉ cần:
- Uống nhiều nước.
- Ăn đủ bữa.
- Ăn thực phẩm giàu sắt trong những ngày sau.
Không cần mua thuốc bổ — trừ khi bác sĩ khuyên.
Về truyền máu
11. "Truyền máu cho khoẻ, cho bổ"
Đây là hiểu nhầm nguy hiểm nhất trong bài.
Truyền máu:
- Là biện pháp điều trị có chỉ định cụ thể.
- Có nguy cơ riêng — phản ứng, lây bệnh dù rất thấp, ứ sắt nếu truyền nhiều.
- Không làm người khoẻ lên nếu không thiếu máu.
Không nên yêu cầu truyền máu khi không có chỉ định y khoa.
Tương tự với việc tự xin truyền dịch, truyền đạm khi thấy mệt — đây không phải cách chăm sóc sức khoẻ.
12. "Truyền máu người khác thì thay đổi tính cách"
Không có cơ sở khoa học.
Hồng cầu không mang thông tin về tính cách.
13. "Truyền máu chắc chắn lây bệnh"
Không đúng, nhưng cũng không phải là không có nguy cơ nào.
- Máu hiến được sàng lọc theo quy định.
- Nguy cơ rất thấp nhưng không bằng không tuyệt đối, do có giai đoạn cửa sổ.
- Đây chính là lý do truyền máu chỉ được chỉ định khi thực sự cần.
14. "Người nhà phải cho máu thì mới được truyền"
Quy định cụ thể tuỳ nơi và tuỳ thời điểm. Nên hỏi trực tiếp bệnh viện.
Nhưng nguyên tắc chung: người bệnh cần máu sẽ được truyền máu phù hợp từ ngân hàng máu, không phụ thuộc vào việc người nhà có hiến hay không.
15. "Truyền cùng nhóm máu là đủ an toàn"
Chưa đủ.
Ngoài ABO và Rh còn nhiều hệ nhóm máu khác.
Vì vậy luôn phải làm phản ứng hoà hợp — kể cả khi đã biết cùng nhóm.
Về hiến tế bào gốc
21. "Hiến tuỷ là rút tuỷ sống, có thể bị liệt"
Hoàn toàn sai.
- Tuỷ xương khác tuỷ sống.
- Tế bào gốc lấy từ máu hoặc từ xương chậu.
- Không đụng gì tới cột sống, không có nguy cơ liệt.
Đây là hiểu nhầm ngăn cản rất nhiều người đăng ký hiến — nên rất đáng được sửa.
Tóm lại
Nếu bạn đang ngần ngại hiến máu vì một trong những lo ngại trên:
Cách đơn giản nhất là tới điểm hiến máu và hỏi trực tiếp.
Ở đó có nhân viên y tế trả lời được mọi câu hỏi, và họ sẽ kiểm tra xem bạn có đủ điều kiện không.
Không đủ điều kiện cũng không sao — nhưng đừng tự loại mình ra vì một hiểu nhầm.
Câu hỏi thường gặp
Hiến máu có làm yếu đi không?
Không. Cơ thể tái tạo lại lượng máu đã hiến, và với người khoẻ mạnh hiến đúng khoảng cách quy định thì không ảnh hưởng tới sức khoẻ lâu dài.
Hiến máu có nguy cơ lây bệnh cho người hiến không?
Không. Mọi dụng cụ tiếp xúc với máu đều dùng một lần rồi bỏ, nên người hiến không có nguy cơ bị lây bệnh qua việc hiến.
Truyền máu có phải là cách bồi bổ sức khoẻ không?
Không. Truyền máu là biện pháp điều trị có chỉ định cụ thể và có nguy cơ riêng, không phải cách làm khoẻ lên và không nên yêu cầu khi không có chỉ định y khoa.
Người gầy hoặc phụ nữ có hiến máu được không?
Được, miễn là đạt các tiêu chuẩn về cân nặng và sức khoẻ được kiểm tra trước khi hiến. Phụ nữ hiến máu bình thường nhưng cần chú ý hơn tới lượng sắt của mình.