Hiến máu lần đầu: chuẩn bị và những điều nên biết

Hiến máu là việc nhiều người muốn làm nhưng ngần ngại vì không biết sẽ diễn ra thế nào.

Bài này mô tả quy trình thực tế.

Vì sao cần người hiến máu

Có một điều nhiều người không biết:

Máu không thể sản xuất nhân tạo và không thể lưu trữ quá lâu.

Mỗi đơn vị máu có hạn sử dụng — tiểu cầu còn ngắn hơn nhiều so với hồng cầu.

Nghĩa là nguồn cung phải được bổ sung liên tục, không thể tích trữ một lần rồi dùng dần.

Ai cần máu

• Người bị tai nạn, chấn thương.
• Người phẫu thuật.
• Người bệnh máu — thalassemia cần truyền suốt đời.
• Người điều trị ung thư.
• Sản phụ băng huyết.
• Người bệnh thận, bệnh mạn tính.
• Trẻ sinh non.

Ai có thể hiến

Điều kiện chung thường gồm:

• Trong độ tuổi quy định.
• Cân nặng đạt mức tối thiểu.
• Sức khoẻ tốt.
• Không mắc một số bệnh nhất định.
• Không có nguy cơ lây bệnh qua đường máu.
• Đủ khoảng cách từ lần hiến trước.

Tiêu chuẩn cụ thể nên hỏi tại điểm hiến máu — và sẽ được kiểm tra trước khi hiến.

Tạm hoãn trong các trường hợp

• Đang ốm, đang uống một số loại thuốc.
• Vừa tiêm phòng.
• Vừa xăm mình, xỏ khuyên, châm cứu.
• Vừa nhổ răng, vừa phẫu thuật.
• Đang mang thai, đang cho con bú.
• Vừa đi vùng có dịch bệnh.

Khai báo trung thực là điều quan trọng nhất — vì máu này sẽ vào cơ thể một người bệnh.

Chuẩn bị trước khi đi

Đêm trước

• Ngủ đủ giấc.
• Không uống rượu bia.
• Ăn uống bình thường.

Buổi sáng đi hiến

• Ăn nhẹ — đừng đi bụng đói. Đây là sai lầm phổ biến nhất.
• Tránh đồ nhiều dầu mỡ — làm huyết tương đục, có thể ảnh hưởng tới việc sử dụng máu.
• Uống nhiều nước — giúp dễ lấy ven và giảm nguy cơ choáng.
• Mặc áo tay rộng, dễ xắn.
• Mang giấy tờ tuỳ thân.

Ăn nhẹ và uống nước là hai việc giúp nhiều nhất để tránh choáng.

Quy trình tại điểm hiến máu

1. Đăng ký — xuất trình giấy tờ, điền phiếu.
2. Khai báo sức khoẻ — trả lời bảng câu hỏi. Hãy trung thực.
3. Khám sàng lọc — đo huyết áp, mạch, cân nặng.
4. Xét nghiệm nhanh — kiểm tra hemoglobin bằng một giọt máu ở đầu ngón tay.
5. Hiến máu — nằm hoặc ngồi ngả, lấy máu từ tĩnh mạch ở khuỷu tay.
6. Nghỉ và ăn nhẹ.

Cảm giác thực tế

• Lúc kim đâm vào: giống lấy máu xét nghiệm, kim to hơn một chút.
• Trong lúc lấy: thường chỉ hơi tức nhẹ, nhiều người không thấy gì.
• Thời gian: việc lấy máu không lâu, nhưng cả quy trình gồm đăng ký và nghỉ thì lâu hơn.

Nếu sợ kim

• Nói với nhân viên — họ gặp việc này rất thường xuyên.
• Nhìn đi chỗ khác, đừng nhìn kim.
• Thở chậm và sâu.
• Nói chuyện với người bên cạnh.
• Nghe nhạc.

Sau khi hiến

Ngay tại chỗ

• Nằm nghỉ đủ lâu — đừng vội dậy.
• Ngồi dậy từ từ.
• Ăn uống nhẹ được cung cấp — đừng bỏ qua.
• Nói ngay nếu thấy chóng mặt.
• Giữ băng ép đủ thời gian được dặn.

Trong ngày

• Uống nhiều nước hơn bình thường.
• Ăn đủ bữa.
• Tránh vận động mạnh, tập nặng.
• Không xách nặng bằng tay vừa lấy máu.
• Không uống rượu bia.
• Hạn chế hút thuốc.
• Tránh tắm nước quá nóng.
• Cẩn thận khi đứng dậy đột ngột.

Vài ngày sau

• Ăn đủ chất, đặc biệt thực phẩm giàu sắt.
• Ngủ đủ.
• Sinh hoạt bình thường.

Các phản ứng có thể gặp

Thường gặp và không đáng ngại

• Chóng mặt nhẹ — nằm xuống, kê cao chân là đỡ.
• Mệt nhẹ trong ngày.
• Bầm tím chỗ lấy máu — thường tự hết sau vài ngày.
• Đau nhẹ ở chỗ kim.

Cách tránh bầm tím

• Đè giữ đủ lâu sau khi rút kim.
• Không gập tay lại.
• Không xách nặng.

Nên liên hệ nếu

• Chóng mặt nhiều, kéo dài.
• Chỗ lấy máu sưng đau nhiều, bầm lan rộng.
• Sốt.
• Tê, yếu ở tay.

Điểm hiến máu thường có số liên hệ — nên giữ lại.

Khoảng cách giữa hai lần hiến

Có khoảng cách tối thiểu để cơ thể phục hồi.

Khoảng cách này:

• Khác nhau giữa nam và nữ.
• Khác nhau giữa hiến máu toàn phần và hiến thành phần.
• Có thể khác theo quy định từng nơi.

Nên hỏi trực tiếp tại điểm hiến máu.

Và quan trọng: không nên hiến dày hơn khoảng cách quy định — vì có thể dẫn tới thiếu sắt cho chính người hiến.

Hiến thành phần máu

Ngoài hiến máu toàn phần, còn có hình thức hiến riêng một thành phần.

• Hiến tiểu cầu — rất cần cho người bệnh máu và người điều trị ung thư.
• Hiến huyết tương.

Cách thực hiện

• Máu chảy qua máy tách, thành phần cần được giữ lại, phần còn lại truyền trở về.
• Mất nhiều thời gian hơn hiến máu toàn phần.
• Khoảng cách giữa hai lần thường ngắn hơn.

Tiểu cầu có hạn sử dụng rất ngắn — nên nhu cầu liên tục và người hiến tiểu cầu thường xuyên rất quý.

Các lo ngại thường gặp

"Hiến máu có yếu đi không?"

Cơ thể tái tạo lại lượng máu đã hiến. Với người khoẻ mạnh hiến đúng khoảng cách quy định, đây không phải vấn đề.

"Có béo lên không?"

Không. Nếu có tăng cân thì thường do ăn bù nhiều hơn sau khi hiến.

"Có bị lây bệnh khi hiến không?"

Không. Mọi dụng cụ đều dùng một lần và bỏ đi sau đó.

"Nhóm máu hiếm có nên hiến không?"

Rất nên. Người có nhóm máu hiếm đặc biệt quý, và nên đăng ký vào danh sách người hiến nhóm máu hiếm nếu có chương trình.

Điều đáng nhớ

Ba việc cho lần đầu:

1. Ăn nhẹ trước khi đi, uống nhiều nước — tránh choáng.
2. Khai báo sức khoẻ trung thực.
3. Nghỉ đủ và ăn nhẹ sau khi hiến — đừng vội đi ngay.

Câu hỏi thường gặp