Nếu bạn hoặc người thân đang điều trị bệnh máu, đây là bài quan trọng nhất trong chuyên mục này.
Vấn đề
Bạch cầu hạt trung tính là lực lượng chính chống vi khuẩn của cơ thể.
Khi số lượng này giảm mạnh — do bệnh hoặc do điều trị — cơ thể mất phần lớn khả năng phòng thủ.
Điều gì thay đổi
| Người bình thường | Người giảm bạch cầu hạt |
|---|---|
| Vi khuẩn xâm nhập bị chặn ngay | Vi khuẩn lan nhanh |
| Có sưng, nóng, đỏ, mủ tại chỗ | Có thể không có dấu hiệu tại chỗ |
| Nhiễm trùng diễn tiến trong nhiều ngày | Có thể nặng trong vài giờ |
| Sốt là một dấu hiệu | Sốt có thể là dấu hiệu DUY NHẤT |
Điểm mấu chốt: các dấu hiệu viêm tại chỗ do bạch cầu tạo ra — không có bạch cầu thì không có dấu hiệu đó.
Vì vậy một ổ nhiễm trùng nghiêm trọng có thể không sưng, không đỏ, không có mủ.
Sốt trở thành tín hiệu cảnh báo duy nhất — và phải được coi trọng tuyệt đối.
Quy tắc
SỐT = ĐI VIỆN NGAY.
Không chờ tới sáng. Không chờ xem có đỡ không. Không tự uống thuốc hạ sốt rồi ngủ tiếp.
Vì sao không nên tự uống hạ sốt
- Thuốc hạ sốt che mất dấu hiệu — nhiệt độ giảm nhưng nhiễm trùng vẫn tiến triển.
- Làm chậm việc xử trí.
- Một số thuốc còn ảnh hưởng tới tiểu cầu.
Việc cần làm: đo nhiệt độ, ghi lại, gọi cơ sở điều trị, đi viện.
Ngoài sốt, các dấu hiệu khác
Liên hệ ngay khi có:
- Rét run — dấu hiệu rất quan trọng, đôi khi xuất hiện trước sốt.
- Cảm thấy rất mệt, khác thường.
- Đau họng.
- Ho, khó thở.
- Đau khi đi tiểu.
- Tiêu chảy.
- Đau bụng.
- Đỏ, đau, sưng ở bất kỳ đâu.
- Đau hoặc đỏ quanh chỗ đặt catheter.
- Loét miệng.
- Nổi ban.
- Lơ mơ, lú lẫn.
- Hạ thân nhiệt bất thường.
Nguyên tắc chung: cảm thấy khác thường thì gọi hỏi, đừng chờ.
Chuẩn bị sẵn trước
Đây là việc cần làm ngay khi bắt đầu điều trị, không phải khi đã sốt.
Cần có sẵn
- Nhiệt kế — đo được nhanh và chính xác.
- Số điện thoại cơ sở điều trị — dán lên tủ lạnh, lưu trong điện thoại.
- Số liên hệ ngoài giờ.
- Túi đồ sẵn sàng đi viện — quần áo, đồ vệ sinh, giấy tờ, hồ sơ.
- Bản tóm tắt bệnh án để đưa cho nhân viên y tế nơi khác.
- Phương án đi lại ban đêm.
Hỏi bác sĩ trước
- "Nhiệt độ bao nhiêu thì phải đi viện?"
- "Ngoài giờ thì gọi ai, tới đâu?"
- "Cháu tới thẳng cấp cứu hay phải qua đâu?"
- "Cần mang theo giấy tờ gì?"
- "Cháu có được uống hạ sốt không?"
Hỏi trước khi cần — vì lúc sốt lúc nửa đêm thì không còn thời gian tìm hiểu.
Phòng nhiễm trùng
Rửa tay — quan trọng nhất
Đây là biện pháp đơn giản nhất và hiệu quả nhất.
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng đủ lâu.
- Mọi người trong nhà cùng rửa tay.
- Rửa trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi ra ngoài về.
- Có dung dịch sát khuẩn tay sẵn.
Tránh nguồn lây
- Tránh người đang ốm — kể cả người nhà.
- Tránh nơi đông người trong giai đoạn bạch cầu thấp nhất.
- Đeo khẩu trang khi ra ngoài nếu được dặn.
- Tránh trẻ mới tiêm một số loại vắc-xin — hỏi bác sĩ.
- Không tiếp xúc với người bị thuỷ đậu, zona, cúm.
Ăn uống an toàn
- Ăn chín uống sôi.
- Tránh đồ sống, tái — gỏi, tiết canh, trứng lòng đào, hải sản sống.
- Tránh rau sống chưa rửa kỹ.
- Trái cây gọt vỏ, rửa sạch trước khi gọt.
- Tránh thực phẩm để lâu, đồ thừa.
- Tránh đồ ăn đường phố.
- Kiểm tra hạn sử dụng.
- Uống nước đun sôi hoặc nước đóng chai.
- Tránh sữa chưa tiệt trùng, phô mai mềm.
Vệ sinh cá nhân
- Tắm rửa hằng ngày.
- Vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng bằng bàn chải mềm.
- Súc miệng theo hướng dẫn.
- Giữ vùng kín sạch và khô.
- Cắt móng tay cẩn thận.
- Cạo râu bằng máy điện.
- Chăm sóc da, tránh khô nứt.
- Xử lý ngay mọi vết xước nhỏ.
Môi trường sống
- Nhà cửa sạch, thoáng.
- Không nuôi thú cưng mới, không dọn chất thải động vật.
- Không làm vườn, không đụng đất — hoặc phải đeo găng.
- Không để hoa tươi và cây cảnh trong phòng — đất và nước có thể chứa nấm.
- Tránh công trình xây dựng, nơi nhiều bụi.
- Thay khăn mặt, ga giường thường xuyên.
Tránh
- Không tiêm bắp, không tiêm thuốc bổ.
- Không đo nhiệt độ ở hậu môn.
- Không thụt tháo.
- Không làm móng, không xăm.
- Không đi bơi ở nơi công cộng.
- Không tự uống bất kỳ thuốc gì mà chưa hỏi.
Dành cho người nhà
Vai trò của người nhà rất lớn trong giai đoạn này.
- Rửa tay thường xuyên.
- Không vào thăm khi mình đang ốm — kể cả cảm nhẹ.
- Biết rõ số điện thoại cần gọi.
- Biết dấu hiệu nào là phải đưa đi viện ngay.
- Chuẩn bị sẵn phương án đi lại ban đêm.
- Đo nhiệt độ định kỳ theo hướng dẫn.
- Nhắc nhở nhẹ nhàng về các biện pháp vệ sinh.
- Nhắc khách tới thăm về việc rửa tay và không tới khi đang ốm.
Điều đáng nhớ
Một câu duy nhất, và là câu quan trọng nhất:
Khi đang giảm bạch cầu hạt, sốt là lý do đi viện ngay lập tức — bất kể giờ nào, bất kể thấy còn khoẻ hay không.
Nhiều người ngại làm phiền, ngại đi viện lúc nửa đêm, nghĩ để sáng mai cũng được.
Đây là tình huống mà vài giờ tạo ra khác biệt rất lớn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao sốt khi giảm bạch cầu hạt lại là cấp cứu?
Vì bạch cầu hạt là lực lượng chính chống vi khuẩn, nên khi chúng giảm mạnh thì nhiễm trùng có thể lan rất nhanh và trở nặng trong vài giờ. Sốt lúc này thường là dấu hiệu duy nhất xuất hiện kịp thời.
Có nên tự uống thuốc hạ sốt trước khi đi viện không?
Không nên tự uống, vì thuốc hạ sốt có thể che mất dấu hiệu và làm chậm việc xử trí. Nên đo nhiệt độ, ghi lại và liên hệ cơ sở điều trị ngay.
Người giảm bạch cầu hạt cần tránh gì trong ăn uống?
Nên ăn chín uống sôi, tránh đồ sống hoặc tái, rau sống chưa rửa kỹ, thực phẩm để lâu và đồ ăn đường phố. Trái cây nên gọt vỏ và rửa sạch.
Biện pháp phòng nhiễm trùng quan trọng nhất là gì?
Rửa tay đúng cách và thường xuyên, cho cả người bệnh lẫn mọi người tiếp xúc. Đây là biện pháp đơn giản nhất nhưng hiệu quả nhất.