Đa u tuỷ xương: bệnh hay bị bỏ sót ở người cao tuổi

Đây là bệnh có một đặc điểm đáng chú ý: mọi triệu chứng của nó đều rất phổ biến ở người cao tuổi.

Và chính vì vậy nó hay bị chẩn đoán muộn.

Bệnh này là gì

Trong tuỷ xương có một loại tế bào chuyên sản xuất kháng thể chống nhiễm trùng.

Trong bệnh này, một dòng tế bào đó sinh sản mất kiểm soát và tạo ra một loại protein bất thường với số lượng lớn.

Hậu quả

Bốn nhóm vấn đề chính:

Điểm nghịch lý ở nhóm cuối: cơ thể sản xuất rất nhiều kháng thể, nhưng đó là kháng thể bất thường không có tác dụng bảo vệ — trong khi kháng thể bình thường lại giảm.

Vì sao hay bị bỏ sót

Hãy nhìn danh sách triệu chứng:

• Đau lưng.
• Mệt mỏi.
• Loãng xương.
• Hay ốm vặt.

Đây đều là những thứ rất phổ biến ở người trên sáu mươi tuổi.

Nên chúng bị quy cho:

• "Thoái hoá cột sống."
• "Loãng xương tuổi già."
• "Già rồi thì yếu."

Bệnh thường chỉ được nghĩ tới khi các dấu hiệu xuất hiện cùng nhau và không giải thích được.

Các dấu hiệu

Đau xương — thường gặp nhất

• Đau lưng, đặc biệt vùng thắt lưng.
• Đau xương sườn, xương chậu.
• Đau không đỡ khi nghỉ.
• Đau nhiều về đêm.
• Đau tăng dần theo thời gian.
• Đau tăng khi cử động.

Điểm phân biệt quan trọng: đau do cơ xương khớp thông thường thường đỡ khi nghỉ. Đau ở đây thì không.

Gãy xương dễ dàng

• Gãy xương sau va chạm rất nhẹ.
• Xẹp đốt sống.
• Thấp đi rõ rệt — mất vài centimet chiều cao.
• Lưng còng nhanh.

Người cao tuổi bị gãy xương sau một cú va rất nhẹ nên được đánh giá thêm — không chỉ điều trị xương gãy rồi thôi.

Mệt mỏi và thiếu máu

• Mệt kéo dài.
• Da xanh.
• Hụt hơi khi gắng sức.

Vấn đề về thận

• Suy thận không rõ nguyên nhân — đây là dấu hiệu quan trọng.
• Phù.
• Nước tiểu có bọt.

Canxi máu cao

Do xương bị phá huỷ giải phóng canxi. Biểu hiện:

• Khát nhiều, tiểu nhiều.
• Táo bón.
• Buồn nôn.
• Lú lẫn, lơ mơ.
• Yếu cơ.

Đây là tình trạng cần xử trí sớm — nếu người cao tuổi đột nhiên lú lẫn kèm khát nhiều, nên đi khám ngay.

Nhiễm trùng tái đi tái lại

• Viêm phổi nhiều lần.
• Nhiễm trùng tiểu nhiều lần.
• Lâu khỏi hơn bình thường.

Khi nào nên nghĩ tới

Tổ hợp đáng chú ý:

1. Đau lưng kéo dài + thiếu máu không rõ nguyên nhân.
2. Gãy xương dễ + tuổi cao + mệt mỏi.
3. Suy thận không rõ nguyên nhân ở người cao tuổi.
4. Canxi máu cao không giải thích được.
5. Nhiễm trùng tái đi tái lại + mệt mỏi + đau xương.
6. Tốc độ máu lắng tăng cao không rõ lý do.

Đặc biệt: đau lưng ở người cao tuổi mà kèm thiếu máu — đây là tổ hợp đáng được xét nghiệm thêm.

Xét nghiệm chẩn đoán

Bác sĩ có thể chỉ định:

• Công thức máu.
• Chức năng thận, canxi máu.
• Điện di protein máu và nước tiểu — tìm protein bất thường.
• Định lượng chuỗi nhẹ tự do.
• Chụp xương để tìm tổn thương.
• Chọc và sinh thiết tuỷ xương.

Xét nghiệm điện di protein là xét nghiệm then chốt — và nó thường không nằm trong gói khám sức khoẻ thông thường.

Nên nếu có tổ hợp dấu hiệu nghi ngờ, đáng hỏi bác sĩ về xét nghiệm này.

Về điều trị

Bài này không đi vào chi tiết phác đồ. Điều đáng biết:

• Điều trị bệnh này đã tiến bộ đáng kể trong những năm gần đây.
• Nhiều trường hợp kiểm soát được trong thời gian dài.
• Có nhiều nhóm thuốc với cơ chế khác nhau.
• Có các biện pháp bảo vệ xương.
• Ghép tế bào gốc được cân nhắc ở một số trường hợp.

Quan trọng: các con số tiên lượng tìm thấy trên mạng thường phản ánh tình hình của nhiều năm trước.

Nên hỏi bác sĩ chuyên khoa về tình huống cụ thể thay vì dựa vào thông tin chung.

Chăm sóc hằng ngày

• Uống đủ nước — quan trọng cho thận.
• Vận động nhẹ nhàng theo hướng dẫn — tốt cho xương nhưng phải tránh nguy cơ gãy.
• Phòng ngã — nhà đủ sáng, không trơn, không vướng.
• Không nâng vật nặng.
• Không xoa bóp mạnh, không nắn chỉnh cột sống.
• Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào — đặc biệt thuốc giảm đau, vì một số ảnh hưởng tới thận.
• Đi khám sớm khi sốt.
• Tiêm phòng theo tư vấn.
• Chăm sóc răng miệng, khám răng định kỳ.

Lưu ý về thuốc giảm đau: người bệnh này thường đau nên hay tự mua thuốc giảm đau. Nhưng một số loại ảnh hưởng tới thận — vốn đã bị bệnh tác động. Phải hỏi bác sĩ.

Điều đáng nhớ

Một thông điệp:

Đau lưng ở người cao tuổi thường là chuyện thông thường — nhưng đau lưng kèm thiếu máu, kèm gãy xương dễ, hoặc kèm suy thận không rõ nguyên nhân thì đáng được khám kỹ hơn.

Đây là bệnh mà một xét nghiệm máu tương đối đơn giản có thể mở ra hướng chẩn đoán — nếu có ai đó nghĩ tới việc làm nó.

Câu hỏi thường gặp