Hỗ trợ người thân mắc bệnh máu: nên làm gì và nên tránh gì

Khi người thân mắc bệnh máu, cả gia đình bị ảnh hưởng. Và người nhà thường rất muốn giúp nhưng không biết bắt đầu từ đâu.

Bài này viết cho những người đó.

Nguyên tắc chung

Trước khi đi vào chi tiết, ba nguyên tắc:

1. Hỏi thay vì đoán — mỗi người cần thứ khác nhau.
2. Làm việc cụ thể thay vì nói chung chung.
3. Có mặt quan trọng hơn nói đúng.

Nên nói gì

Nhiều người sợ nói sai nên không nói gì cả — và sự im lặng đó lại gây tổn thương hơn.

Những câu đơn giản và hiệu quả

• "Anh ở đây với em."
• "Em cần gì thì nói nhé."
• "Chị muốn nói chuyện không, hay muốn yên tĩnh?"
• "Anh không biết nói gì, nhưng anh nghĩ tới em."
• "Hôm nay em thấy thế nào?"

Câu thứ tư đặc biệt hiệu quả — thành thật về việc mình không biết nói gì thường tốt hơn nhiều so với cố tìm câu an ủi.

Quan trọng nhất: lắng nghe

• Để người bệnh nói mà không cắt lời.
• Không vội đưa lời khuyên.
• Không cố sửa cảm xúc của họ.
• Chấp nhận cả những cảm xúc tiêu cực.
• Im lặng cùng nhau cũng là một cách hỗ trợ.

Nhiều người bệnh nói rằng điều họ cần nhất là có người nghe mình mà không phán xét, không khuyên nhủ.

Nên tránh nói gì

Phần này quan trọng vì những câu dưới đây đều xuất phát từ ý tốt — nhưng lại gây tổn thương.

"Phải mạnh mẽ lên"

Câu này tạo áp lực phải che giấu cảm xúc. Người bệnh có quyền yếu đuối, có quyền khóc.

"Phải nghĩ tích cực thì mới khỏi"

Câu này ngụ ý rằng nếu bệnh không đỡ thì là tại người bệnh không đủ tích cực.

Đây là gánh nặng rất nặng nề mà không ai đáng phải mang.

"Tôi hiểu cảm giác của bạn"

Thường không đúng. Tốt hơn: "Anh không hình dung được em đang trải qua điều gì, nhưng anh ở đây."

So sánh với người khác

"Bác hàng xóm cũng bị thế mà khỏi rồi" hoặc ngược lại — cả hai đều không giúp được gì.

Mỗi trường hợp rất khác nhau, kể cả khi cùng tên bệnh.

"Ai rồi cũng phải chết mà"

Dù đúng về mặt triết lý, câu này không an ủi được ai đang trong hoàn cảnh đó.

Mang thông tin từ mạng về

Đây là điều gây hại nhiều nhất mà người nhà hay làm với ý tốt nhất.

Các dạng thường gặp:

• "Nghe nói uống cái này chữa được."
• "Có người khỏi nhờ ăn kiêng thế này."
• "Trên mạng nói thuốc kia mới lắm."

Vì sao có hại

• Nhiều thứ tương tác với thuốc điều trị.
• Tạo áp lực phải thử mọi thứ.
• Có thể làm người bệnh trì hoãn điều trị chính thống.
• Gây tốn kém vô ích.
• Gây tranh cãi trong gia đình.

Nếu thực sự muốn chia sẻ thông tin: đưa cho bác sĩ xem trước, đừng đưa thẳng cho người bệnh.

Hỏi dồn về bệnh

Người bệnh phải kể lại nhiều lần với nhiều người rất mệt mỏi. Nên hỏi "em có muốn kể không" thay vì hỏi dồn chi tiết.

Giúp việc gì

Đây là phần thực tế nhất.

Nguyên tắc: đề nghị cụ thể

So sánh:

Vì sao đề nghị chung chung ít hiệu quả: người bệnh ngại làm phiền, và trong lúc mệt cũng không nghĩ ra được cần gì.

Những việc thường hữu ích

Việc nhà

• Nấu ăn — nấu sẵn để tủ lạnh.
• Đi chợ, mua đồ.
• Dọn dẹp, giặt giũ.
• Trông con, đưa đón con.

Việc liên quan tới điều trị

• Đưa đón đi viện — rất có giá trị vì người bệnh thường mệt sau điều trị.
• Đi cùng vào khám và ghi chép — đây là một trong những việc giúp được nhiều nhất.
• Đi lấy thuốc.
• Giúp sắp xếp hồ sơ giấy tờ.
• Nhắc lịch tái khám.

Việc khác

• Giúp làm thủ tục bảo hiểm.
• Làm đầu mối thông báo cho họ hàng — tiết kiệm rất nhiều năng lượng cho người bệnh.
• Chỉ đơn giản là ngồi cùng.

Duy trì sự bình thường

Đây là điều nhiều người bệnh mong muốn nhất mà ít người nhà nghĩ tới.

• Vẫn nói chuyện về những chuyện đời thường.
• Vẫn kể chuyện vui.
• Vẫn hỏi ý kiến họ về các việc trong nhà.
• Vẫn để họ tham gia quyết định.
• Không đối xử như người vô dụng.

Nhiều người bệnh nói rằng điều khó chịu nhất là bị mọi người nhìn như một người bệnh chứ không phải như chính họ.

Tôn trọng quyền tự chủ

• Để người bệnh tự quyết định về điều trị.
• Để họ tự làm những gì còn làm được.
• Tôn trọng nếu họ không muốn nói.
• Tôn trọng nếu họ không muốn gặp ai.
• Tôn trọng nếu họ muốn giữ kín bệnh.

Đừng quyết định thay — kể cả với ý tốt.

Điều đáng nhớ

Nếu chỉ nhớ ba điều:

1. Có mặt quan trọng hơn nói đúng.
2. Đề nghị việc cụ thể thay vì nói "cần gì cứ gọi".
3. Giữ sức cho chính mình — đây là hành trình dài.

Và một điều nữa: không cần phải làm gì phi thường.

Nấu một bữa cơm, chở đi viện, ngồi cùng trong im lặng — những việc bình thường này thường có giá trị hơn nhiều so với những lời động viên hay ho.

Câu hỏi thường gặp