Trước phẫu thuật và nhổ răng: những điều phải nói với bác sĩ

Có một loại biến cố y tế gần như hoàn toàn phòng được — chỉ bằng một cuộc trao đổi vài phút trước khi làm thủ thuật.

Bài này liệt kê những gì cần nói và cần hỏi.

Vì sao quan trọng

Nha sĩ nhổ răng, bác sĩ nội soi, bác sĩ phẫu thuật — họ chỉ biết những gì người bệnh nói ra hoặc hồ sơ ghi lại.

Một người đang uống thuốc chống đông mà không nói, hoặc có rối loạn đông máu nhẹ chưa từng được chẩn đoán, có thể gặp rắc rối ở một thủ thuật rất đơn giản.

Ngược lại, khi biết trước thì có rất nhiều cách để làm an toàn.

Phải nói gì

1. Thuốc đang dùng — đầy đủ

Đây là phần quan trọng nhất và hay bị thiếu nhất.

Phải kể hết:

• Thuốc chống đông.
• Thuốc chống kết tập tiểu cầu.
• Thuốc giảm đau, chống viêm — kể cả loại mua ngoài không cần đơn.
• Thuốc bổ, vitamin.
• Thực phẩm chức năng.
• Thuốc nam, thuốc bắc, thảo dược.
• Thuốc điều trị bệnh mạn tính.
• Thuốc nội tiết.

Cách chắc chắn nhất: mang theo tất cả các hộp thuốc, hoặc chụp ảnh nhãn.

Đừng cố nhớ tên — mang đi cho bác sĩ xem là an toàn nhất.

Vì sao phải kể cả thuốc bổ và thuốc nam

Đây là điểm nhiều người bỏ qua vì nghĩ "thuốc bổ thì có gì đâu".

Nhiều loại thảo dược và thực phẩm chức năng ảnh hưởng tới đông máu.

Người dùng thường không biết điều này, và bác sĩ cũng không đoán được nếu không được cho biết.

2. Bệnh nền

• Bệnh về máu — rối loạn đông máu, giảm tiểu cầu, thalassemia.
• Bệnh gan — gan sản xuất các yếu tố đông máu.
• Bệnh thận.
• Bệnh tim — đặc biệt van tim nhân tạo, rung nhĩ.
• Tiểu đường.
• Bệnh tự miễn.

3. Tiền sử chảy máu

Đây là thông tin có giá trị chẩn đoán cao mà ít người nghĩ tới việc kể:

• Từng nhổ răng chưa, có chảy máu lâu không?
• Từng phẫu thuật chưa, có phải truyền máu không?
• Có hay bầm tím không?
• Có hay chảy máu cam không?
• Phụ nữ: kinh nguyệt có ra nhiều không, sinh nở có chảy máu nhiều không?
• Trong gia đình có ai hay chảy máu không?

Đây chính là cách nhiều rối loạn đông máu nhẹ được phát hiện lần đầu — qua một câu hỏi trước khi nhổ răng.

4. Dị ứng

• Dị ứng thuốc.
• Từng phản ứng với thuốc tê, thuốc mê.
• Dị ứng latex.

Về thuốc chống đông trước thủ thuật

Nguyên tắc tuyệt đối: không tự ngừng.

Đây là sai lầm nguy hiểm mà nhiều người mắc phải vì nghĩ ngừng thuốc cho an toàn.

Vì sao nguy hiểm

Người dùng thuốc chống đông có lý do để dùng — thường là để phòng đột quỵ hoặc tắc mạch.

Tự ngừng có thể gây biến cố còn nghiêm trọng hơn nguy cơ chảy máu.

Quyết định thuộc về bác sĩ

Tuỳ loại thủ thuật và tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể:

• Tiếp tục dùng bình thường — nhiều thủ thuật nhỏ không cần ngừng.
• Ngừng một thời gian trước.
• Chuyển sang phương án khác tạm thời.
• Chuẩn bị biện pháp dự phòng.

Với nhổ răng đơn giản, nhiều trường hợp không cần ngừng thuốc — nha sĩ có các biện pháp cầm máu tại chỗ.

Nhưng phải để nha sĩ biết và quyết định.

Trước khi nhổ răng — cụ thể

Nên nói

• Đang dùng thuốc gì.
• Có bệnh về máu, gan không.
• Từng chảy máu lâu sau nhổ răng không.
• Có van tim nhân tạo không.

Nên hỏi

• "Cháu có cần ngừng thuốc gì trước không ạ?"
• "Sau khi nhổ cháu cần làm gì để cầm máu?"
• "Nếu chảy máu lại thì liên hệ ai?"
• "Cháu uống thuốc giảm đau gì được?" — quan trọng, vì một số loại làm chảy máu nặng hơn.
• "Bao lâu thì lành?"

Sau khi nhổ

• Cắn chặt gạc đúng thời gian được dặn — không thả ra kiểm tra liên tục.
• Không súc miệng mạnh trong ngày đầu.
• Không khạc nhổ mạnh, không hút ống hút.
• Ăn đồ mềm, nguội.
• Không uống rượu, không hút thuốc.
• Nằm gối cao.
• Chỉ uống thuốc giảm đau đã được chỉ định.

Trước phẫu thuật lớn

Cần chuẩn bị

• Mang toàn bộ hồ sơ y tế cũ.
• Danh sách đầy đủ thuốc đang dùng.
• Kết quả xét nghiệm gần nhất.
• Thông tin về các lần phẫu thuật trước.
• Thông tin về bệnh nền.

Nên hỏi

• "Cháu cần ngừng thuốc nào, từ khi nào?"
• "Có cần xét nghiệm đông máu trước không?"
• "Có khả năng phải truyền máu không?"
• "Sau mổ cháu cần chú ý dấu hiệu gì?"
• "Khi nào thì uống lại thuốc cũ?"

Câu cuối rất quan trọng và hay bị quên — nhiều người ngừng thuốc trước mổ rồi không rõ khi nào uống lại.

Dấu hiệu cần liên hệ sau thủ thuật

• Chảy máu kéo dài dù đã ép đúng cách.
• Chảy máu lại sau khi đã cầm.
• Sưng nhiều, đau tăng.
• Sốt.
• Bầm tím lan rộng bất thường.
• Chóng mặt, mệt nhiều.

Không tự uống thêm thuốc cầm máu hay thuốc giảm đau mà chưa hỏi.

Điều đáng nhớ

Một câu tóm tắt cả bài:

Nói ra trước tốn hai phút. Không nói có thể tốn một chuyến cấp cứu.

Và câu hỏi đơn giản nhất để mở đầu ở bất kỳ cơ sở y tế nào, trước bất kỳ thủ thuật nào:

"Bác sĩ ơi, cháu đang uống mấy loại thuốc này, có ảnh hưởng gì tới việc sắp làm không ạ?"

Câu hỏi thường gặp