Nhiều người muốn hiến tế bào gốc nhưng ngần ngại vì những hình dung sai lệch về quy trình.
Bài này giải thích thực tế.
Hiểu nhầm lớn nhất
"Hiến tuỷ là bị rút tuỷ sống, có thể bị liệt."
Đây là hiểu nhầm phổ biến nhất và hoàn toàn sai.
| Tuỷ sống | Tuỷ xương |
|---|---|
| Nằm trong cột sống | Nằm trong lòng các xương |
| Là mô thần kinh | Là mô tạo máu |
| Không liên quan tới hiến | Đây mới là thứ được hiến |
Hiến tế bào gốc không đụng gì tới cột sống và không có nguy cơ liệt.
Hai cách hiến
Cách 1: Từ máu ngoại vi — phổ biến nhất
Quy trình:
- Tiêm thuốc kích thích trong vài ngày — thuốc này đẩy tế bào gốc từ tuỷ ra máu.
- Tới cơ sở y tế vào ngày hẹn.
- Ngồi hoặc nằm, máu được lấy ra từ một bên tay.
- Máy tách giữ lại tế bào gốc, phần máu còn lại truyền trở về qua tay kia.
- Quá trình kéo dài vài giờ.
Người hiến tỉnh táo hoàn toàn — có thể đọc sách, xem phim, nói chuyện.
Không gây mê, không mổ.
Cảm giác thực tế
- Trong những ngày tiêm thuốc: đau mỏi người, đau xương, đau đầu nhẹ — giống như bị cúm.
- Trong lúc tách: có thể thấy tê quanh môi, tê tay do thuốc chống đông dùng trong máy — nhân viên y tế xử lý được.
- Sau đó: mệt vài ngày.
Các triệu chứng do thuốc kích thích thường hết sau khi ngừng thuốc.
Cách 2: Từ tuỷ xương
Quy trình:
- Thực hiện trong phòng mổ.
- Có gây mê — người hiến ngủ, không cảm thấy gì.
- Lấy tuỷ từ xương chậu bằng kim, qua các mũi chọc nhỏ.
- Thường về nhà trong ngày hoặc hôm sau.
Sau đó
- Đau nhức vùng lấy trong vài ngày — giống như bị ngã đập mông.
- Mệt một thời gian ngắn.
- Chỉ có các vết chọc nhỏ, không có sẹo mổ lớn.
Bác sĩ quyết định dùng cách nào dựa trên nhu cầu của người bệnh, và có trao đổi với người hiến.
Cơ thể có mất gì không
Đây là câu hỏi hay được đặt ra nhất.
Tế bào gốc được tái tạo lại.
- Cơ thể sản xuất bù phần đã lấy.
- Chỉ số máu trở về bình thường sau một thời gian.
- Không mất khả năng tạo máu.
- Có thể hiến lại sau này nếu cần, theo hướng dẫn.
Đăng ký hiến
Quy trình đơn giản hơn nhiều người nghĩ
- Tìm hiểu tại cơ sở y tế có chương trình.
- Điền thông tin, ký cam kết tình nguyện.
- Lấy mẫu để xét nghiệm HLA — chỉ cần một lần lấy máu.
- Thông tin được lưu vào cơ sở dữ liệu.
- Chờ.
Sau khi đăng ký
- Có thể nhiều năm mới được liên hệ — hoặc không bao giờ.
- Vì phải tìm được người bệnh phù hợp về HLA.
- Nên cập nhật thông tin liên lạc nếu đổi số điện thoại hoặc địa chỉ.
Khi được liên hệ
- Vẫn có quyền cân nhắc lại và từ chối.
- Được xét nghiệm kỹ hơn để xác nhận phù hợp.
- Được khám sức khoẻ toàn diện.
- Được giải thích đầy đủ về quy trình.
- Được tư vấn riêng.
Đăng ký không phải là cam kết bắt buộc — nhưng nên cân nhắc kỹ ngay từ đầu, vì người bệnh có thể đã bắt đầu điều trị chuẩn bị dựa trên việc có người hiến.
Ai có thể hiến
Thường yêu cầu:
- Người trưởng thành trong độ tuổi quy định.
- Sức khoẻ tốt.
- Cân nặng phù hợp.
- Không mắc một số bệnh nhất định.
- Không có nguy cơ lây bệnh qua đường máu.
Tiêu chuẩn cụ thể nên hỏi trực tiếp cơ sở y tế — vì có thể khác nhau giữa các chương trình.
Các lo ngại thường gặp
"Có đau không?"
Hiến qua máu ngoại vi: đau mỏi do thuốc kích thích, không đau lúc tách. Hiến từ tuỷ: có gây mê nên không đau lúc lấy, đau nhức vài ngày sau.
"Phải nghỉ làm bao lâu?"
Tuỳ cách hiến và tuỳ người. Nên hỏi cụ thể khi được tư vấn.
"Có tốn tiền không?"
Người hiến không phải trả chi phí cho việc hiến. Nên hỏi rõ về các khoản hỗ trợ đi lại, ăn ở khi được tư vấn.
"Có được biết người nhận không?"
Thông thường thông tin được giữ kín hai chiều, ít nhất trong một thời gian. Quy định cụ thể tuỳ chương trình.
"Nếu sau này tôi cần thì sao?"
Cơ thể tái tạo lại tế bào gốc, nên việc hiến không làm mất khả năng tạo máu của chính mình.
"Có ảnh hưởng tới việc sinh con không?"
Đây là câu hỏi hợp lý — nên hỏi trực tiếp bác sĩ khi được tư vấn để có thông tin chính xác cho trường hợp của mình.
Khi người thân được đề nghị hiến
Nếu trong gia đình có người bệnh cần ghép và bạn được xét nghiệm:
- Hỏi kỹ trước khi quyết định.
- Có quyền được tư vấn riêng, không có mặt gia đình.
- Có quyền từ chối — và điều này cần được tôn trọng.
- Nói ra lo lắng của mình thay vì giữ trong lòng.
Với gia đình: không nên gây áp lực. Đây là quyết định cá nhân và người hiến cần được tự do quyết định.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Hiến tế bào gốc không phải là rút tuỷ sống — không có nguy cơ liệt.
- Cơ thể tái tạo lại phần đã hiến — không mất đi vĩnh viễn.
- Đăng ký chỉ cần một lần lấy máu, và vẫn có quyền cân nhắc lại khi được liên hệ.
Nếu quan tâm, nên tìm hiểu trực tiếp tại các cơ sở y tế có chương trình hiến tế bào gốc để có thông tin chính xác và cập nhật.
Câu hỏi thường gặp
Hiến tế bào gốc có phải là rút tuỷ sống không?
Không, đây là hiểu nhầm phổ biến. Tế bào gốc được lấy từ máu ngoại vi hoặc từ xương chậu, hoàn toàn không liên quan tới tuỷ sống và không có nguy cơ liệt.
Hiến xong có ảnh hưởng sức khoẻ lâu dài không?
Cơ thể tự tái tạo lại tế bào gốc nên không mất đi vĩnh viễn. Tác dụng phụ thường gặp là đau mỏi người vài ngày do thuốc kích thích và thường hết sau đó.
Đăng ký hiến có phải là cam kết bắt buộc không?
Không. Đăng ký chỉ là đưa thông tin HLA vào cơ sở dữ liệu, và khi được liên hệ người hiến vẫn có quyền cân nhắc lại và từ chối.
Ai có thể đăng ký hiến tế bào gốc?
Thường là người trưởng thành khoẻ mạnh trong độ tuổi quy định và không mắc một số bệnh nhất định. Tiêu chuẩn cụ thể nên hỏi trực tiếp cơ sở y tế có chương trình này.