Ai cũng từng có vết bầm không nhớ nguyên nhân. Phần lớn không có gì đáng ngại.
Nhưng có những mẫu hình đáng chú ý — và bài này nói về cách phân biệt.
Cơ thể cầm máu thế nào
Hiểu qua cơ chế giúp biết vấn đề có thể nằm ở đâu.
Khi mạch máu bị tổn thương, ba thứ phối hợp:
- Mạch máu co lại để giảm dòng chảy.
- Tiểu cầu bám vào chỗ rách tạo nút chặn tạm thời.
- Các yếu tố đông máu tạo thành lưới bền chắc cố định nút chặn đó.
Vấn đề ở khâu nào cũng gây chảy máu — nhưng kiểu chảy máu khác nhau.
| Vấn đề ở | Kiểu biểu hiện thường gặp |
|---|---|
| Tiểu cầu hoặc thành mạch | Chấm xuất huyết dưới da, chảy máu mũi, chảy máu chân răng, bầm nông |
| Yếu tố đông máu | Chảy máu vào khớp, vào cơ, bầm sâu, chảy máu muộn sau chấn thương |
Đây là lý do bác sĩ hỏi rất kỹ về kiểu chảy máu, không chỉ hỏi có chảy máu hay không.
Bầm tím: bình thường hay không
Thường không đáng ngại khi
- Nhớ được đã va vào đâu.
- Kích thước tương xứng với lực va.
- Ở những chỗ hay va — cẳng chân, cánh tay.
- Chỉ một hai chỗ.
- Mờ dần và hết sau một hai tuần.
Đáng chú ý khi
- Không nhớ va vào đâu.
- Rất to so với lực va chạm nhẹ.
- Ở chỗ ít khi va — thân mình, lưng, mặt.
- Nhiều chỗ cùng lúc.
- Tái đi tái lại thường xuyên.
- Nổi gồ lên, sờ thấy cục cứng.
- Lâu tan bất thường.
- Mới xuất hiện gần đây ở người trước nay không như vậy.
Yếu tố quan trọng nhất: đây là chuyện mới hay đã có từ nhỏ.
Người "từ bé đã dễ bầm" khác với người "mấy tháng nay tự nhiên hay bầm".
Chấm xuất huyết — dấu hiệu cần chú ý
Đây là các chấm đỏ hoặc tím rất nhỏ, thường tập trung ở cẳng chân.
Cách nhận ra
- Rất nhỏ, như đầu kim.
- Ấn vào không mất màu — khác với ban dị ứng.
- Không ngứa, không đau.
- Thường nhiều chấm cùng lúc.
Dấu hiệu này gợi ý vấn đề về tiểu cầu và nên được bác sĩ xem sớm, đặc biệt khi xuất hiện đột ngột hoặc lan nhanh.
Các dấu hiệu khác
Ở miệng và răng
- Chảy máu chân răng khi đánh răng nhẹ.
- Chảy máu kéo dài sau nhổ răng.
- Chảy máu trong miệng không rõ lý do.
Sau vết thương
- Vết cắt nhỏ chảy máu lâu hơn nhiều so với bình thường.
- Cầm rồi lại chảy lại sau vài giờ — dấu hiệu đáng chú ý.
- Chảy máu nhiều sau phẫu thuật nhỏ.
Ở phụ nữ
- Kinh nguyệt ra rất nhiều — đôi khi là dấu hiệu đầu tiên của rối loạn đông máu.
- Ra máu kéo dài sau sinh.
Điểm này rất đáng nhớ: nhiều phụ nữ có rối loạn đông máu nhẹ chỉ biểu hiện bằng kinh nguyệt ra nhiều — và điều đó bị coi là bình thường suốt nhiều năm.
Ở khớp và cơ
- Khớp sưng đau không do chấn thương rõ.
- Cơ sưng, đau, căng cứng.
Nhóm này gợi ý vấn đề về yếu tố đông máu và cần khám sớm.
Dấu hiệu cần đi ngay
- Chảy máu không cầm được.
- Nôn ra máu.
- Đi ngoài phân đen hoặc có máu.
- Tiểu ra máu.
- Đau đầu dữ dội đột ngột.
- Sau chấn thương đầu — kể cả khi trông có vẻ nhẹ.
- Đau bụng dữ dội.
- Xuất huyết lan nhanh trên da.
Những nguyên nhân không phải bệnh máu
Nhiều trường hợp dễ bầm có nguyên nhân đơn giản:
- Tuổi cao — da mỏng, mạch máu dễ vỡ hơn. Rất thường gặp và thường lành tính.
- Thuốc — nhiều loại thuốc ảnh hưởng tới đông máu.
- Thực phẩm chức năng — một số loại ảnh hưởng tới đông máu mà người dùng không biết.
- Dùng corticoid kéo dài.
- Thiếu một số vitamin.
- Bệnh gan.
- Da mỏng do nắng lâu năm.
Đây là lý do bác sĩ luôn hỏi về thuốc — kể cả thuốc bổ và thuốc nam.
Chuẩn bị trước khi đi khám
Thông tin bạn mang tới quyết định rất nhiều tới việc chẩn đoán.
Nên ghi lại
- Từ khi nào bắt đầu — từ bé hay mới gần đây.
- Chảy máu ở đâu — mũi, lợi, da, khớp, kinh nguyệt.
- Bao lâu một lần.
- Có nặng lên không.
- Chụp ảnh các vết bầm.
Thông tin quan trọng khác
- Danh sách mọi thuốc đang dùng — kể cả thuốc bổ, thuốc nam, thực phẩm chức năng.
- Từng phẫu thuật hay nhổ răng chưa, có chảy máu nhiều không.
- Phụ nữ: kinh nguyệt thế nào, sinh nở có chảy máu nhiều không.
- Trong gia đình có ai bị tương tự không — đây là câu hỏi rất quan trọng.
- Có bệnh gan, bệnh thận không.
- Uống rượu nhiều không.
Câu về gia đình đặc biệt quan trọng — nhiều rối loạn đông máu là di truyền, và việc nhớ ra một người bác hay chảy máu cam có thể là manh mối quyết định.
Điều đáng nhớ
Ba câu hỏi tự kiểm tra:
- Đây là chuyện mới hay đã có từ nhỏ?
- Mức độ có tương xứng với nguyên nhân không?
- Có nhiều kiểu chảy máu cùng lúc không?
Nếu câu trả lời là mới xuất hiện, không tương xứng, hoặc nhiều kiểu cùng lúc — thì nên đi khám.
Và nếu phụ nữ có kinh nguyệt ra rất nhiều từ khi bắt đầu có kinh — đó là điều đáng nói với bác sĩ, không phải điều phải chịu đựng.
Câu hỏi thường gặp
Bầm tím thế nào là bất thường?
Đáng chú ý khi bầm xuất hiện mà không nhớ va vào đâu, bầm rất to so với lực va chạm, bầm ở những chỗ ít khi va như thân mình và lưng, hoặc bầm nhiều chỗ cùng lúc và tái đi tái lại.
Chảy máu cam bao lâu là đáng lo?
Chảy máu cam thỉnh thoảng và tự cầm sau vài phút thường không đáng ngại. Đáng chú ý khi chảy rất thường xuyên, kéo dài dù đã bóp mũi đúng cách, hoặc chảy nhiều tới mức phải tới cơ sở y tế.
Chấm đỏ li ti dưới da là gì?
Đó là các điểm xuất huyết nhỏ, thường ở cẳng chân, đặc điểm là ấn vào không mất màu khác với ban dị ứng. Dấu hiệu này gợi ý vấn đề về tiểu cầu và nên được bác sĩ xem sớm.
Nên chuẩn bị gì khi đi khám vì hay chảy máu?
Nên ghi lại từ khi nào bắt đầu, chảy ở đâu và bao lâu một lần, chụp ảnh các vết bầm, liệt kê thuốc đang dùng, và hỏi xem trong gia đình có ai bị tương tự không.