Bạch cầu tăng hay giảm: khi nào cần chú ý

Trong ba dòng tế bào máu, bạch cầu là dòng dao động nhiều nhất.

Và vì chữ "bạch cầu" gắn liền với bệnh bạch cầu trong nhận thức nhiều người, nên nó cũng gây lo lắng nhiều nhất.

Bạch cầu làm gì

Đây là hệ thống phòng thủ của cơ thể — chống vi khuẩn, virus, ký sinh trùng và dọn dẹp tế bào hỏng.

Vì là hệ thống phản ứng, nó thay đổi liên tục theo những gì đang xảy ra.

Đây là lý do một chỉ số bạch cầu đơn lẻ ít ý nghĩa hơn người ta tưởng.

Các dòng bạch cầu

Tờ kết quả không chỉ có tổng số WBC mà còn có phần trăm từng dòng — gọi là công thức bạch cầu.

Vì sao phải xem từng dòng: tổng số có thể bình thường trong khi tỷ lệ đã lệch rõ — và chính sự lệch đó mới là manh mối.

Bạch cầu cao

Nguyên nhân thường gặp nhất

• Nhiễm khuẩn — nguyên nhân số một.
• Nhiễm virus.
• Viêm bất kỳ loại nào.
• Stress, đau, sau phẫu thuật, sau chấn thương.
• Vừa vận động mạnh.
• Hút thuốc lá.
• Một số thuốc — đặc biệt nhóm corticoid.
• Mang thai.
• Dị ứng.

Phần lớn các trường hợp bạch cầu cao thuộc nhóm này — là phản ứng bình thường của cơ thể, không phải bệnh máu.

Khi nào bác sĩ chú ý hơn

• Cao rất nhiều — gấp nhiều lần mức bình thường.
• Cao kéo dài qua nhiều lần đo mà không có lý do rõ.
• Kèm bất thường ở dòng khác — thiếu máu, tiểu cầu thấp.
• Có tế bào non xuất hiện trong máu ngoại vi.
• Kèm hạch to, gan lách to.
• Kèm sốt kéo dài, sụt cân, đổ mồ hôi đêm.
• Kèm đau xương.

Điểm quan trọng: một mình bạch cầu cao hiếm khi là dấu hiệu bệnh máu. Điều đáng chú ý là tổ hợp các dấu hiệu.

Bạch cầu thấp

Nhiều người ít lo về chỉ số này hơn — nhưng tuỳ trường hợp nó lại đáng chú ý.

Nguyên nhân thường gặp

• Nhiễm virus — một số virus làm bạch cầu giảm tạm thời.
• Thuốc — nhiều loại thuốc có thể gây giảm bạch cầu.
• Bệnh tự miễn.
• Thiếu một số vi chất.
• Bệnh gan, lách to.
• Vấn đề ở tuỷ xương.
• Do thể trạng — một số người khoẻ mạnh có mức nền thấp hơn số đông.

Điểm quan trọng nhất

Cái cần nhìn là số lượng bạch cầu hạt trung tính, không phải tổng số.

Vì đây là dòng chủ lực chống vi khuẩn. Khi dòng này giảm mạnh:

• Khả năng chống nhiễm trùng giảm rõ rệt.
• Sốt trở thành dấu hiệu cần xử lý gấp.

Người có bạch cầu hạt giảm mạnh — đặc biệt người đang điều trị ung thư — được dặn phải đi viện ngay khi sốt, không chờ đợi.

Nếu bác sĩ dặn như vậy thì đó là việc cần làm nghiêm túc.

Về từ "tế bào non" hay "blast"

Nếu tờ kết quả ghi có tế bào non trong máu ngoại vi — đây là điều cần được bác sĩ xem sớm.

Bình thường tế bào non nằm trong tuỷ xương và chỉ ra máu khi đã trưởng thành.

Đây không phải lý do để hoảng — vẫn có những tình huống lành tính khiến tuỷ đẩy tế bào non ra sớm.

Nhưng đây là lý do để đi khám sớm thay vì chờ.

Vì sao bác sĩ hay cho xét nghiệm lại

Với bạch cầu, việc này đặc biệt hay xảy ra — và có lý do tốt.

Bạch cầu thay đổi theo:

• Một đợt cảm vài ngày trước.
• Một đêm mất ngủ.
• Một buổi tập nặng.
• Một lần lo lắng.
• Thời điểm trong ngày.

Vì vậy làm lại sau vài tuần khi đã khoẻ là cách hợp lý nhất để biết mức nền thật của mình.

Nếu lần sau về bình thường — câu chuyện kết thúc.

Khi nào nên đi khám

• Bạch cầu bất thường kéo dài qua nhiều lần đo.
• Bất thường nhiều dòng cùng lúc.
• Kèm sốt kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Kèm nhiễm trùng tái đi tái lại hoặc nhiễm trùng nặng bất thường.
• Kèm hạch to kéo dài.
• Kèm sụt cân, đổ mồ hôi đêm.
• Kèm dễ bầm tím, chảy máu.
• Kèm đau xương.

Một cách nhìn cân bằng

Bạch cầu là chỉ số dễ gây lo nhất vì cái tên, nhưng cũng là chỉ số hay dao động vô hại nhất.

Hai điều nên nhớ:

1. Một lần lệch nhẹ, không triệu chứng, thường chỉ cần kiểm lại sau vài tuần.
2. Lệch nhiều, kéo dài, nhiều dòng cùng lệch, hoặc kèm triệu chứng — thì đi khám, đừng chờ.

Và trong cả hai trường hợp, việc tự tra mạng lúc nửa đêm không giúp được gì — mang tờ kết quả tới bác sĩ thì có.

Câu hỏi thường gặp