Chuẩn bị trước khi xét nghiệm máu để kết quả đáng tin

Một phần đáng kể các kết quả xét nghiệm bị lệch không đến từ bệnh — mà đến từ cách chuẩn bị và cách lấy mẫu.

Bài này gom lại những việc đơn giản giúp tránh phải làm lại.

Có cần nhịn ăn không

Đây là câu hỏi hay bị hiểu sai nhất.

Vấn đề thực tế: người ta hiếm khi làm một xét nghiệm. Đi khám sức khoẻ là làm cả gói.

Vì vậy cách chắc chắn nhất: hỏi nơi xét nghiệm trước khi đi.

Nhịn ăn đúng cách nghĩa là gì

• Không ăn, không uống nước ngọt, sữa, nước trái cây.
• Nước lọc thì vẫn uống được — và nên uống.
• Không cà phê, không trà, kể cả không đường.
• Không nhai kẹo cao su.
• Không hút thuốc.
• Không uống rượu từ tối hôm trước.

⚠️ Nhịn quá lâu cũng không tốt — nhịn cả ngày rồi mới đi lấy máu có thể làm lệch một số chỉ số và dễ gây choáng. Nên theo đúng khoảng thời gian được dặn.

Uống nước — việc bị bỏ qua nhiều nhất

Đây là điều đơn giản nhất mà ảnh hưởng nhiều nhất.

Thiếu nước làm máu cô đặc — hồng cầu, hematocrit, hemoglobin đều trông cao hơn thực tế.

Và còn một ảnh hưởng thực tế nữa: ven khó tìm hơn, dễ phải chích nhiều lần.

Nên uống nước lọc bình thường trước khi đi — kể cả khi đang nhịn ăn.

Thuốc đang dùng

Nguyên tắc quan trọng nhất:

Không tự ngừng bất kỳ thuốc nào để đi xét nghiệm.

Ngừng thuốc sai nguy hiểm hơn nhiều so với một kết quả bị nhiễu.

Việc nên làm

• Mang theo danh sách thuốc hoặc chụp ảnh các hộp thuốc.
• Kể cả thuốc bổ, vitamin, thực phẩm chức năng, thuốc nam.
• Nói rõ thuốc nào uống gần nhất vào lúc nào.
• Để bác sĩ quyết định có cần điều chỉnh gì không.

Vì sao quan trọng

Nhiều thứ ảnh hưởng tới kết quả máu theo cách người dùng không ngờ:

• Viên sắt uống ngay trước khi lấy máu làm sắt huyết thanh tăng vọt.
• Một số vitamin ảnh hưởng tới chỉ số máu.
• Nhiều thuốc thường dùng có thể tác động tới bạch cầu hoặc tiểu cầu.

Bác sĩ biết thì đọc kết quả đúng. Bác sĩ không biết thì có thể đi tìm nguyên nhân không có thật.

Trước ngày đi xét nghiệm

• Ngủ đủ. Mất ngủ ảnh hưởng tới bạch cầu và một số chỉ số khác.
• Không tập nặng trong ngày trước đó — vận động mạnh làm nhiều chỉ số dao động.
• Không uống rượu.
• Ăn uống bình thường, đừng ăn quá nhiều đồ dầu mỡ bữa tối hôm trước.

Chọn thời điểm

• Buổi sáng là thời điểm chuẩn cho phần lớn xét nghiệm — vì khoảng tham chiếu thường được xây dựa trên mẫu buổi sáng.
• Nếu theo dõi một chỉ số qua thời gian, nên lấy vào cùng khung giờ và cùng một nơi.
• Không đi lấy máu khi đang ốm — trừ khi chính bác sĩ muốn xét nghiệm lúc đang ốm. Một đợt cảm đủ làm bạch cầu lệch.
• Phụ nữ nên nói nếu đang trong kỳ kinh nguyệt.

Khi đến nơi

Nên nói cho nhân viên biết

• Nếu hay bị choáng, ngất khi lấy máu — để được cho nằm.
• Nếu sợ kim.
• Nếu tay nào khó lấy ven.
• Nếu đang dùng thuốc chống đông — để đè lâu hơn.
• Nếu có tiểu cầu thấp hoặc rối loạn đông máu.
• Nếu đã từng bị bầm to sau lấy máu.

Nếu sợ kim

• Nói ra — nhân viên y tế gặp việc này rất thường xuyên.
• Nằm thay vì ngồi nếu hay choáng.
• Nhìn đi chỗ khác.
• Thở chậm và sâu.
• Ăn nhẹ sau khi lấy xong nếu được phép.
• Có người đi cùng.

Trong lúc lấy máu

• Thả lỏng tay, đừng nắm chặt liên tục — bóp tay nhiều làm một số chỉ số thay đổi.
• Ngồi hoặc nằm yên.
• Nói ngay nếu thấy chóng mặt.

Sau khi lấy máu

Đây là phần hay làm sai và dẫn tới bầm tím:

• Đè bông đủ lâu — ít nhất vài phút, lâu hơn nếu đang dùng thuốc chống đông.
• Đè thẳng xuống, không xoa.
• Không gập tay lại — đây là thói quen phổ biến nhưng làm dễ bầm hơn.
• Không xách nặng bằng tay đó trong vài giờ.
• Ngồi nghỉ một lát trước khi ra về, đặc biệt nếu lấy nhiều ống.
• Ăn nhẹ nếu đã nhịn ăn.

Nếu đã bầm: thường tự hết sau vài ngày. Chườm mát trong ngày đầu có thể giúp. Nếu bầm lan rộng bất thường hoặc đau nhiều thì nên báo cơ sở y tế.

Khi nhận kết quả

• Chụp ảnh lưu lại — vào một album riêng trong điện thoại.
• Giữ bản giấy.
• Mang tờ cũ đi cùng khi tái khám.
• Ghi lại ngày và nơi làm.

Như đã nói ở các bài khác: xu hướng qua thời gian có giá trị hơn một con số đơn lẻ — và chỉ có thể thấy xu hướng nếu giữ lại các lần đo cũ.

Tóm tắt cho dễ nhớ

Năm việc trước khi đi xét nghiệm máu:

1. Hỏi trước có cần nhịn ăn không.
2. Uống nước lọc bình thường.
3. Mang danh sách thuốc đang dùng.
4. Ngủ đủ, không tập nặng, không rượu hôm trước.
5. Mang theo kết quả xét nghiệm cũ.

Năm việc này tốn rất ít công nhưng giúp kết quả đáng tin hơn nhiều — và đỡ phải quay lại làm lần hai.

Câu hỏi thường gặp